Renta rodzinna a studia – dlaczego ukończenie 25 roku życia może oznaczać utratę świadczenia?

Dla wielu studentów renta rodzinna stanowi istotne źródło utrzymania, pozwalające skupić się na nauce, bez konieczności podejmowania pracy zarobkowej. Niestety, w praktyce Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jedną z najczęstszych przyczyn utraty prawa do tego świadczenia jest błędne przekonanie, że renta rodzinna przysługuje aż do ukończenia studiów. Tymczasem, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidują znacznie bardziej rygorystyczne zasady.

Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej, co do zasady do ukończenia 16. roku życia, a jeżeli kontynuują naukę – do jej zakończenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia. Wyjątek dotyczy osób całkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolnych do pracy, jeżeli niezdolność powstała w ustawowo wskazanym okresie.

Najwięcej wątpliwości budzi jednak art. 68 ust. 2 ustawy, który przewiduje szczególny wyjątek od zasady kończenia prawa do renty z chwilą ukończenia 25 lat. Przepis stanowi, że jeżeli student ukończył 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej zostaje przedłużone do zakończenia tego roku studiów.

Na pierwszy rzut oka regulacja wydaje się korzystna, jednak jej zakres jest bardzo wąski. Co istotne, nie oznacza ona możliwości pobierania renty aż do uzyskania dyplomu w każdej sytuacji. Przedłużenie prawa do świadczenia następuje wyłącznie wtedy, gdy dzień ukończenia 25 roku życia przypada w czasie odbywania ostatniego roku studiów. Jeżeli student kończy 25 lat będąc na pierwszym, drugim, trzecim czy nawet przedostatnim roku studiów, prawo do renty rodzinnej wygasa z dniem ukończenia tego wieku, niezależnie od tego, że nauka nadal trwa.

Nie jest to przypadek, ani luka w przepisach. Ustawodawca świadomie posłużył się odmiennymi sformułowaniami w art. 68 ust. 1 pkt 2 i art. 68 ust. 2 ustawy. W pierwszym z nich mowa jest o prawie do świadczenia „do ukończenia nauki w szkole”, natomiast w ust. 2 ustawodawca używa znacznie węższego określenia – „do zakończenia tego roku studiów”. Różnica ta ma istotne znaczenie prawne. Oznacza bowiem, że wyjątek nie odnosi się do całego procesu kształcenia, lecz wyłącznie do konkretnego ostatniego roku akademickiego, na którym student znajdował się w dniu ukończenia 25 lat.

Szczególną uwagę warto zwrócić na sytuację studentów powtarzających ostatni rok studiów. Często pojawia się przekonanie, że skoro prawo do renty zostało przedłużone do zakończenia ostatniego roku, to obejmuje ono również jego powtarzanie w kolejnym roku akademickim. Jest to błędne założenie - prawo do renty rodzinnej nie ulega dalszemu przedłużeniu na okres powtarzania ostatniego roku studiów. Oznacza to, że jeżeli student ukończył 25 lat na ostatnim roku studiów, lecz nie zaliczył go w terminie i musi go powtarzać w następnym roku akademickim, renta rodzinna nie będzie przysługiwała do zakończenia powtarzanego roku. Świadczenie wygasa wraz z zakończeniem tego ostatniego roku akademickiego, podczas którego student ukończył 25 lat.

Nie oznacza to jednak, że samo powtarzanie ostatniego roku automatycznie pozbawia prawa do renty. Jeżeli student powtarza ostatni rok już w chwili ukończenia 25 lat, korzysta z przedłużenia przewidzianego w art. 68 ust. 2, ale tylko do końca tego konkretnego roku akademickiego. Nie może natomiast oczekiwać dalszego przedłużenia świadczenia na kolejny rok studiów wynikający z konieczności ponownego realizowania programu.

Dla studentów oznacza to konieczność świadomego planowania przebiegu studiów. Osoby pobierające rentę rodzinną powinny monitorować nie tylko termin ukończenia studiów, ale również moment ukończenia 25 roku życia oraz swój status na studiach w tym dniu. Nawet niewielkie opóźnienie w realizacji programu studiów może skutkować utratą prawa do świadczenia wcześniej, niż wielu studentów się spodziewa.

Znajomość tych zasad pozwala uniknąć rozczarowania i niepotrzebnych sporów z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce warto pamiętać o jednej podstawowej regule: ukończenie 25 roku życia co do zasady kończy prawo do renty rodzinnej. Wyjątek istnieje wyłącznie dla studentów, którzy w tym dniu znajdują się na ostatnim roku studiów, i obejmuje jedynie czas do zakończenia tego konkretnego roku akademickiego. Nie rozciąga się natomiast na kolejne lata wynikające z powtarzania roku ani na inne przypadki przedłużenia toku studiów.