Publikacja zdjęć dzieci w internecie – aspekty prawne

Czy rodzic może publikować zdjęcia dziecka bez ograniczeń? Czy szkoła może zamieścić fotografię ucznia w internecie? I co zrobić, gdy wizerunek dziecka został opublikowany bez zgody?

Publikowanie zdjęć dzieci stało się codziennością. Warto jednak pamiętać, że dziecko, podobnie jak osoba dorosła, ma prawo do ochrony swojego wizerunku, prywatności i godności.

Wizerunek dziecka jest chroniony przez prawo

Wizerunek należy do dóbr osobistych chronionych na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi natomiast, że jego rozpowszechnianie wymaga co do zasady zezwolenia osoby przedstawionej na zdjęciu.
W przypadku dziecka decyzje podejmują najczęściej rodzice lub opiekunowie prawni. Nie oznacza to jednak, że mogą oni dowolnie dysponować jego wizerunkiem. Władza rodzicielska powinna być wykonywana z uwzględnieniem dobra dziecka oraz z poszanowaniem jego godności i praw.

Czy rodzic może opublikować każde zdjęcie dziecka?

Nie. Przed publikacją należy ocenić, czy zdjęcie nie narusza prywatności lub godności
dziecka.
Szczególnej ostrożności wymagają fotografie przedstawiające dziecko w sytuacjach intymnych, krępujących lub ośmieszających, a także zdjęcia ujawniające jego miejsce zamieszkania, szkołę, regularne miejsca pobytu lub inne informacje ułatwiające identyfikację.
Raz opublikowane zdjęcie może zostać zapisane, skopiowane, przerobione i dalej rozpowszechnione. Jego usunięcie z własnego profilu nie daje pewności, że wszystkie kopie znikną z internetu.

Czy zdanie dziecka ma znaczenie?

Tak. Zgodnie z art. 95 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice powinni wysłuchać dziecka w ważniejszych sprawach, jeżeli pozwalają na to jego rozwój i stopień dojrzałości, oraz w miarę możliwości uwzględnić jego rozsądne życzenia.
Jeżeli więc dziecko wyraźnie nie chce publikacji swojego zdjęcia, jego sprzeciw nie powinien być lekceważony.
Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, o istotnych sprawach dziecka powinni rozstrzygać wspólnie. W razie braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy, zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Ocena, czy publikacja wizerunku stanowi istotną sprawę dziecka, zależy od okoliczności konkretnego przypadku, w szczególności od sposobu i zakresu rozpowszechniania fotografii.

Zdjęcia publikowane przez szkołę, przedszkole lub organizację

W przypadku szkoły, przedszkola, klubu sportowego, fundacji, stowarzyszenia lub innej organizacji należy uwzględnić zarówno przepisy dotyczące rozpowszechniania wizerunku, jak i przepisy o ochronie danych osobowych. Są to zagadnienia powiązane, ale odrębne.
Jeżeli podstawą publikacji jest zgoda, powinna być ona dobrowolna, konkretna, świadoma i zrozumiała.
Zgoda powinna w szczególności określać:
-  kto i w jakim celu będzie wykorzystywał zdjęcie,
- gdzie fotografia zostanie opublikowana i czy będzie dostępna publicznie,
- czy zostanie połączona z innymi informacjami o dziecku,
-  w jaki sposób można wycofać zgodę.
Zgoda nie powinna obejmować wykorzystywania wizerunku dziecka „w dowolnym miejscu, celu i czasie”. Brak zgody nie powinien także prowadzić do wykluczania dziecka z zajęć, uroczystości, wycieczek czy zawodów.
Jeżeli przetwarzanie danych osobowych opiera się na zgodzie, może ona zostać wycofana. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem działań dokonanych przed jej cofnięciem, powinno jednak skutkować zaprzestaniem dalszego przetwarzania w zakresie, w jakim opierało się ono na tej zgodzie.

Czy zgoda jest zawsze potrzebna?

Nie zawsze. Art. 81 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje m.in. wyjątek w sytuacji, gdy osoba przedstawiona na zdjęciu stanowi jedynie szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza.
Nie oznacza to jednak, że każde zdjęcie wykonane podczas festynu, koncertu, zawodów czy szkolnej uroczystości można opublikować bez zgody. Jeżeli konkretne dziecko jest głównym i wyraźnie rozpoznawalnym bohaterem fotografii, sytuację należy ocenić odrębnie.
Wyjątek od obowiązku uzyskania zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku nie oznacza również automatycznie, że nie mają zastosowania przepisy o ochronie danych osobowych.

Co zrobić, gdy zdjęcie opublikowano bez zgody?

1. Zabezpiecz dowody.
Warto wykonać zrzut ekranu, zapisać adres strony lub profilu oraz datę publikacji.
2.Zażądaj usunięcia zdjęcia.
Należy zwrócić się do osoby lub instytucji, która opublikowała fotografię, z żądaniem jej usunięcia oraz zaprzestania dalszego rozpowszechniania.
3. Zgłoś zdjęcie administratorowi serwisu.
Jeżeli fotografia została zamieszczona w mediach społecznościowych lub na innej platformie internetowej, można skorzystać z dostępnych mechanizmów zgłaszania naruszeń.
4. Skorzystaj z praw wynikających z RODO.
Jeżeli wizerunek jest przetwarzany przez administratora danych, można zwrócić się o realizację przysługujących praw. W przypadku naruszenia przepisów możliwe jest również złożenie skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
5. Rozważ ochronę dóbr osobistych.
Jeżeli publikacja narusza dobra osobiste dziecka, zastosowanie może znaleźć art. 24 Kodeksu cywilnego. W zależności od okoliczności można żądać zaprzestania naruszeń, usunięcia ich skutków, złożenia odpowiedniego oświadczenia, w tym przeprosin, a w określonych przypadkach także dochodzić roszczeń pieniężnych.

Warto pamiętać

Publikacja zdjęcia dziecka powinna uwzględniać nie tylko zgodę na wykorzystanie jego wizerunku, ale przede wszystkim dobro dziecka, jego prywatność i godność.
Raz udostępniona fotografia może pozostawać poza kontrolą rodzica, dlatego decyzja o jej publikacji powinna być zawsze dobrze przemyślana.

Podstawa prawna
- art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego,
- art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
- art. 95 i 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
- rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO),
- art. 16 Konwencji o prawach dziecka.