Zwolnienie z pracy, co powinien wiedzieć pracownik.

1. W jaki sposób może zakończyć się umowa o pracę?

Najczęściej spotykane są:

a) rozwiązanie umowy za porozumieniem stron,

b) wypowiedzenie umowy przez pracodawcę albo pracownika,

c) rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, czyli tzw. zwolnienie dyscyplinarne albo rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z innych przyczyn,

d) zakończenie umowy z upływem czasu, na który była zawarta.

Każdy z tych sposobów ma inne skutki. Dlatego przed podpisaniem jakiegokolwiek dokumentu warto dokładnie sprawdzić, co się podpisuje.

2. Porozumienie stron (nie trzeba się na nie zgadzać).

Pracodawca może zaproponować pracownikowi rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. Oznacza to, że obie strony zgadzają się na zakończenie zatrudnienia w określonym terminie.

Bardzo ważne: pracownik nie ma obowiązku podpisywać porozumienia stron.

Jeżeli pracownik nie chce rozwiązać umowy w ten sposób, może odmówić. Nie powinien podpisywać dokumentu tylko dlatego, że pracodawca nalega, mówi, że „tak będzie lepiej” albo „to tylko formalność”. Porozumienie stron może być korzystne, gdy pracownik sam chce szybko zakończyć pracę albo ustalił z pracodawcą dobre warunki odejścia. Może być jednak niekorzystne, gdy pracownik w rzeczywistości został zmuszony do odejścia i traci możliwość skorzystania z okresu wypowiedzenia.

3. Wypowiedzenie umowy o pracę.

Wypowiedzenie oznacza, że umowa nie kończy się od razu, lecz po upływie okresu wypowiedzenia.

W przypadku umowy o pracę na czas określony i na czas nieokreślony okres wypowiedzenia zależy od tego, jak długo pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy:

2 tygodnie – jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,

1 miesiąc – jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy,

3 miesiące – jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.

Przykład: jeżeli pracownik pracował u danego pracodawcy 2 lata, jego okres wypowiedzenia wynosi 1 miesiąc. Jeżeli pracował 4 lata, okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące.

4. Czy pracownik może odwołać się od wypowiedzenia?

Tak. Jeżeli pracownik nie zgadza się z wypowiedzeniem, może odwołać się do sądu pracy.

Termin jest krótki: odwołanie od wypowiedzenia wnosi się w ciągu 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę.

Nie warto czekać do ostatniej chwili. Po otrzymaniu wypowiedzenia najlepiej jak najszybciej sprawdzić dokument i ustalić, czy są podstawy do odwołania.

5. Zwolnienie dyscyplinarne.

Zwolnienie dyscyplinarne to rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Jest to bardzo poważny tryb zakończenia pracy.

Pracodawca może zastosować zwolnienie dyscyplinarne tylko w określonych sytuacjach, na przykład gdy doszło do ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.

Nie każde przewinienie pracownika uzasadnia tzw. ,,dyscyplinarkę”. Spóźnienie, konflikt w pracy albo jednorazowy błąd nie zawsze wystarczają do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Każdą sytuację trzeba oceniać indywidualnie.

Pracodawca ma też ograniczony czas na zwolnienie dyscyplinarne. Co do zasady nie może tego zrobić po upływie 1 miesiąca od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy.

6. Co zrobić po otrzymaniu zwolnienia dyscyplinarnego?

Pracownik, który otrzymał pismo o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia, powinien przede wszystkim sprawdzić:

a) jaka przyczyna została wskazana w piśmie,

b) kiedy pracodawca dowiedział się o zarzucanym zdarzeniu,

c) czy przyczyna jest prawdziwa,

d) czy pracodawca posiada dowody,

e) czy sytuacja rzeczywiście była na tyle poważna, aby uzasadniać zwolnienie bez wypowiedzenia.

Na odwołanie do sądu pracy również jest 21 dni od doręczenia pisma o rozwiązaniu umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia.

7. Czy można wypowiedzieć umowę pracownikowi na urlopie albo chorobowym?

Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi w czasie urlopu ani w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, na przykład podczas zwolnienia lekarskiego, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.

Nie oznacza to jednak, że pracownik jest chroniony w każdej sytuacji bez ograniczeń. Przy długiej chorobie przepisy przewidują szczególne zasady, dlatego warto skonsultować konkretną sytuację.

8. Wypowiedzenie zmieniające (obniżenie pensji lub zmiana warunków).

Czasami pracodawca nie zwalnia pracownika od razu, ale wręcza mu tzw. wypowiedzenie zmieniające. Może ono dotyczyć na przykład obniżenia wynagrodzenia, zmiany stanowiska albo zmiany miejsca pracy.

Jeżeli pracownik nie przyjmie nowych warunków, umowa może rozwiązać się z upływem okresu wypowiedzenia.

W takiej sytuacji bardzo ważne jest pouczenie w piśmie od pracodawcy. Jeżeli pracownik chce odmówić przyjęcia nowych warunków, powinien pilnować terminu. Brak odpowiedzi może oznaczać zgodę na nowe warunki.

9. Świadectwo pracy.

Po zakończeniu zatrudnienia pracodawca powinien wydać pracownikowi świadectwo pracy. Jest to ważny dokument potrzebny między innymi przy szukaniu kolejnej pracy, rejestracji w urzędzie pracy albo ustalaniu uprawnień pracowniczych.

Jeżeli świadectwo pracy zawiera błędy, pracownik może żądać jego sprostowania. Warto dokładnie sprawdzić zwłaszcza:

a) datę rozpoczęcia i zakończenia pracy,

b) tryb rozwiązania umowy,

c) wymiar etatu,

d) wykorzystany urlop,

e) okresy zwolnień lekarskich,

f) informacje o zajęciach komorniczych, jeżeli były wpisane.

Pracodawca powinien wydać świadectwo pracy w dniu ustania stosunku pracy, czyli co do zasady w ostatnim dniu zatrudnienia, co wynika bezpośrednio z art. 97 Kodeksu Pracy.

10. Co zabrać do prawnika?

Osoba, która chce skonsultować wypowiedzenie albo zwolnienie z pracy, powinna zabrać ze sobą:

a) umowę o pracę,

b) wypowiedzenie albo pismo o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia,

c) świadectwo pracy, jeżeli zostało wydane,

d) regulamin pracy, jeżeli pracownik go posiada,

e) wiadomości SMS, e-maile lub inne dowody związane ze sprawą,

f) listy płac lub paski wynagrodzeń,

g) zwolnienia lekarskie, jeżeli sprawa dotyczy choroby,

h) dokumenty dotyczące urlopu, nieobecności albo kar porządkowych.

Im szybciej pracownik zgłosi się po pomoc, tym lepiej, ponieważ terminy w sprawach pracowniczych są krótkie.

11. Najważniejsze zasady dla pracownika.

Po pierwsze, nie należy podpisywać dokumentów bez przeczytania.

Po drugie, nie trzeba zgadzać się na porozumienie stron, jeżeli pracownik nie chce odchodzić z pracy w takim trybie.

Po trzecie, trzeba pilnować terminu 21 dni na ewentualne odwołanie do sądu pracy.

Po czwarte, warto zachować wszystkie dokumenty i wiadomości związane ze sprawą.

Po piąte, jeżeli pracownik ma wątpliwości, powinien jak najszybciej skorzystać z pomocy prawnej.

Zwolnienie z pracy nie zawsze oznacza, że pracownik musi pogodzić się z decyzją pracodawcy. Jeżeli wypowiedzenie jest nieuzasadnione, nieprawdziwe albo narusza przepisy, można odwołać się do sądu pracy.

W trudnej sytuacji warto skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej. Prawnik może pomóc ocenić dokumenty, wyjaśnić terminy i wskazać, jakie działania można podjąć.