Praca młodocianych w polskim prawie pracy

Praca młodocianych: Prawa i obowiązki, o których musisz wiedzieć

Zatrudnianie młodocianych to temat, który reguluje polski Kodeks pracy. Ma on na celu ochronę młodych ludzi, ich zdrowia i rozwoju, jednocześnie dając im szansę na zdobycie cennego doświadczenia zawodowego. Zatem, kto jest uznawany za pracownika młodocianego i jakie zasady regulują jego zatrudnienie?

Kim jest pracownik młodociany?

Zgodnie z prawem, pracownikiem młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, ale nie przekroczyła 18. roku życia. A zatem, wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy: 

1) ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową;

2) przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.

Co do zasady, zatrudnienie osoby poniżej 15. roku życia jest zabronione. Istnieją jednak pewne wyjątki, które pozwalają na wcześniejsze podjęcie pracy, szczególnie w celu przygotowania zawodowego.

Wyjątki:

Osoba, która ukończyła ośmioletnią szkołą podstawową, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat.

Osoba, która ukończyła ośmioletnią szkołę podstawową, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu (w charakterze wykwalifikowanego pracownika lub czeladnika i obejmuje praktyczną naukę zawodu) 

Osoba, która nie ukończyła ośmioletniej szkoły podstawowej, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.(zawody rzemieślnicze)

Zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego

Młodociany bez kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony wyłącznie w celu przygotowania zawodowego. Jest to specyficzny rodzaj umowy o pracę, której celem jest nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy. Taka umowa powinna określać rodzaj, czas trwania i miejsce przygotowania zawodowego, a także sposób dokształcania teoretycznego i wysokość wynagrodzenia. Co ważne, umowa o przygotowanie zawodowe jest traktowana jak umowa na czas nieokreślony, co zapewnia młodocianemu stabilność zatrudnienia.

Lekkie prace: Wyjątek od reguły

Kodeks pracy dopuszcza zatrudnienie młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe, ale tylko przy tzw. lekkich pracach.

Przez prace lekkie rozumie się prace:

a) niewymagające pozycji wymuszonej dłużej niż 2 godziny dziennie,

b) niewymagające wysiłku fizycznego większego niż potrzebny do wykonywania prac,

c) niewymagające pracy przy monitorze ekranowym dłużej niż 2 godziny w ciągu dnia

Pracodawca ma obowiązek sporządzić wykaz prac lekkich po uzyskaniu zgody lekarza medycyny pracy i zatwierdzeniu go przez inspektora pracy. Taki wykaz musi być dostępny dla pracownika. Przykłady prac lekkich to proste czynności biurowe (np. segregacja korespondencji) czy lekkie prace fizyczne (np. przenoszenie niewielkich ciężarów).

Praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie może utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego. Pracodawca jest obowiązany zapoznać młodocianego z wykazem lekkich prac przed rozpoczęciem przez niego pracy.

Obowiązek dokształcania się i badania lekarskie

Pracownik młodociany jest zobowiązany do dokształcania się do ukończenia 18 lat. Pracodawca musi zwolnić go od pracy na czas niezbędny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych.

Przed rozpoczęciem pracy, młodociany musi przejść wstępne badania lekarskie. Jeśli w ich trakcie lub w trakcie zatrudnienia lekarz orzeknie, że dana praca zagraża jego zdrowiu, pracodawca musi zmienić mu stanowisko. Jeśli jest to niemożliwe, umowa o pracę musi zostać rozwiązana z wypłaceniem odszkodowania.

Obowiązki pracownika i pracodawcy 

Obowiązki pracownika:

- przestrzeganie czasu i organizacji pracy ustalonych u pracodawcy,

- przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych,

- dokształcanie się,

- przystąpienie do stosownego egzaminu, kończącego naukę zawodu lub przyuczenie.

WAŻNE! Pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika młodocianego od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się. 

Obowiązki pracodawcy:

- zapewnienie opieki i pomocy niezbędnej do przystosowania się młodocianego do właściwego wykonywania pracy,

- założenie i prowadzenie akt osobowych tak, jak dla każdego innego pracownika,

- organizowanie i realizowanie kształcenia zawodowego młodocianych,

- prowadzenie ewidencji

– wykazu pracowników młodocianych,

- dokonywanie odpisu na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, w przypadku pracodawcy zobowiązanego do tworzenia funduszu, stosowanie przepisów dotyczących potrąceń z wynagrodzenia za pracę.

Jeśli jesteś zatrudniony w celu nauki zawodu to pracodawca ma obowiązek: realizować program nauczania uwzględniający podstawę programową kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego w zakresie nauczanego zawodu lub, realizować program zapewniający spełnienie wymagań egzaminacyjnych określonych w standardach będących podstawą przeprowadzania egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, określonych w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy, odpowiadać za to, aby osoby szkolące młodocianych posiadały odpowiednie kwalifikacje, poinformowanie o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą oraz zasadach ochrony przez zagrożeniami.

Czas pracy i urlop: Specjalne regulacje ochronne

Przepisy o czasie pracy młodocianych są bardzo rygorystyczne:

Czas pracy: Dobowy wymiar czasu pracy nie może przekraczać 6 godzin dla osób do 16 lat oraz 8 godzin dla osób powyżej 16 lat. Do czasu pracy wlicza się także czas nauki.

Przerwy: Młodociany pracownik musi mieć zapewnioną co najmniej 30- minutową przerwę, jeśli pracuje dłużej niż 4,5 godziny. Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godzin.

Godziny nadliczbowe i pora nocna: Zatrudnianie młodocianych w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej jest kategorycznie zabronione. Pora nocna dla młodocianego przypada pomiędzy godzinami 22.00 a 6.00, a w przypadkach określonych w art.191 § 5 k.p. (tj. osoby które nie ukończyły 16 lat, młodociani, którzy nie ukończyli gimnazjum oraz młodociani nie posiadający kwalifikacji zawodowych do odbycia przygotowania zawodowego- pora nocna przypada pomiędzy godzinami 20.00 a 6.00). 

Urlop wypoczynkowy: Po 6 miesiącach pracy młodociany ma prawo do 12 dni urlopu, a po roku - do 26 dni. W roku, w którym kończy 18 lat, wymiar urlopu wynosi 20 dni.

Rozwiązanie umowy o pracę

Umowa o przygotowanie zawodowe może być rozwiązana za wypowiedzeniem tylko w ściśle określonych przypadkach, np. z powodu niewypełniania obowiązków przez pracownika, ogłoszenia upadłości pracodawcy lub jego reorganizacji.

W przypadku prac lekkich, umowę o pracę można rozwiązać na zasadach ogólnych, tak jak z innymi pracownikami, w tym za wypowiedzeniem przez każdą ze stron.

Zatrudnienie młodocianego to duża odpowiedzialność, ale także szansa na rozwój. Pracodawca musi zapewnić odpowiednie warunki pracy, a młodociany ma obowiązek dokształcać się i przystąpić do egzaminów kończących przygotowanie zawodowe. Przestrzeganie tych zasad jest kluczowe dla obu stron.

Podstawy prawne

-Kodeks pracy, Dział IX – Zatrudnianie młodocianych,

- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac,

- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie praktycznej nauki zawodu.

Podsumowanie

Zatrudnianie młodocianych w Polsce możliwe jest wyłącznie pod warunkiem zapewnienia im ochrony zdrowia i rozwoju oraz umożliwienia zdobycia kwalifikacji zawodowych. Przepisy prawa pracy w tym zakresie mają charakter ochronny i mają zagwarantować młodym osobom bezpieczny start w życie zawodowe.